Prawo spadkowe w praktyce
czyli wszystko co trzeba wiedzieć o dziedziczeniu i sukcesji
Jestem adwokatem. Od wielu lat prowadzę przed sądami sprawy o stwierdzenie nabycia spadku, dział spadku oraz o zachowek.
Uczę też jak w przemyślany i świadomy sposób przekazać majątek następcom.
Lubię takie sprawy – każda taka sprawa to inna historia – a ja wiem, że mogę pomóc konkretnym osobom. Możesz więc mi zaufać: myślę, iż będę w stanie pomóc także Tobie.
Każdego dnia udzielam porad prawnych – zarówno w siedzibie kancelarii we Wrocławiu, jak i online.
Potrzebujesz porady w zakresie prawa spadkowego?
Po prostu napisz do mnie wiadomość.
Planowanie spadkowe,
czyli jak świadomie przekazać majątek
Od wielu lat pomagam klientom spokojnie i świadomie uregulować sprawy spadkowe. Wspieram osoby, które chcą w spokojny i odpowiedzialny sposób przekazać swój majątek. Wiem, jak ważne jest, aby jasno określić swoją wolę i zadbać o bliskich. Z empatią wsłuchuję się w Twoją sytuację i wspólnie szukamy najlepszego rozwiązania.
Dzięki dobrze przygotowanemu testamentowi pomożesz uniknąć rodzinnych nieporozumień i konfliktów o majątek. Przemyślany testament to często najlepszy sposób na zachowanie dobrych relacji w rodzinie.
Zapraszam do kontaktu — pomogę Ci podjąć i sformułować decyzje, które przyniosą Twojej rodzinie poczucie bezpieczeństwa.
Napisałeś testament? To świetnie, ale…
Wiele razy na blogu wskazywałam, iż napisanie przemyślanego testamentu jest dobrym pomysłem. Mówiłam, iż warto rozważyć takie działanie, także (zwłaszcza) w sytuacji gdy jako młody człowiek prowadzisz swoją firmę, masz dzieci z kilku związków czy też pozostajesz w związku nieformalnym. Pamiętasz też zapewne, iż w małżeństwach które nie mają dzieci, małżonek nie jest jedynym spadkobiercą – w przypadku dziedziczenia ustawowego.
Tak więc znasz zalety i korzyści, jakie daje przemyślany testament i taki też testament właśnie napisałeś.
To bardzo istotne, ale… pozostaje jeszcze (co najmniej) jedna ważna sprawa.
Testament. Czy pomyślałeś o tym, że…
Ktoś (spadkobiercy) powinni wiedzieć o tym, iż napisałeś testament?
Zastanowiłeś się skąd ci spadkobiercy w przyszłości będą wiedzieli o tym, że istnieje jakiś testament?
Chyba wiele już razy wspominałam, iż dobrym pomysłem jest testament w formie notarialnej. Taki testament znacznie łatwiej odnaleźć, niż testament w zwykłej pisemnej formie.
Na marginesie: przepisy prawa spadkowego przewidują taką instytucję jak „wykonawca testamentu”.
Może to okaże się dobrym pomysłem w Twoim przypadku?
Jeśli tak uznasz, to wskaz taką osobę właśnie w treści testamentu.
Możesz oczywiście powiedzieć spadkobiercom o fakcie sporządzenia testamentu. Ale są sytuacje, kiedy może okazać się to niekoniecznie dobrym pomysłem. Możesz też rozważyć poinformowanie o tym fakcie (a dobrze byłoby tez o miejscu, gdzie testament będzie przechowywany) innej osoby, spoza kręgu spadkobierców. Możliwości są więc – jak sam widzisz – różne. Teraz – choć w skrócie – dwa słowa o rozwiązaniu pewnym i wartym zastosowania w praktyce.
Odrzucenie spadku a zrzeczenie się dziedziczenia
Może wydawać się, że to żadna różnica, ale… to dwie całkowicie różne sprawy – zupełnie różne instytucje prawa spadkowego.
Terminy te używane są czasami zamiennie, ale to błąd – chodzi bowiem o coś całkiem innego.
Odrzuca się spadek już po śmierci spadkodawcy.
Jest na takie działanie przewidziany bardzo konkretny termin.
Nie można odrzucić spadku w każdym czasie.
Odrzucenie spadku:
Zgodnie z treścią przepisu:
Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania.
Tak więc: jeśli spadkodawca pozostawił (tylko) długi, spadkobierca może w ustawowym terminie udać się do kancelarii notarialnej.
Jeśli jednak osoba, która odrzuca spadek ma dzieci, powstanie konieczność, aby dzieci tez odrzuciły spadek.
W sytuacji gdy dzieci są małoletnie, potrzebna będzie zgoda sądu – aby to odrzucenie spadku mogło skutecznie nastąpić.
Ze zrzeczeniem się spadku jest już inaczej.
otóż to zrzeczenie się spadku ma formę … umowy.
Tak – umowy. Między żyjącymi osobami, w formie aktu notarialnego.
Zrzeczenie się dziedziczenia:
Zobacz co dokładnie stanowi przepis:
Spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawca zrzec się dziedziczenia po nim.
Umowa taka musi mieć formę aktu notarialnego.
Pewnie zapytasz co ze zstępnymi w przypadku takiej umowy?
otóż jest w kodeksie przepis, który jasno odnosi się do takiej sytuacji:
Zrzeczenie się dziedziczenia obejmuje również zstępnych zrzekającego się – chyba że umówiono się inaczej.
Zrzekający się oraz jego zstępni, których obejmuje zrzeczenie się dziedziczenia, zostają wyłączeni od dziedziczenia, tak jakby nie dożyli otwarcia spadku.
Czy takie zrzeczenie się dziedziczenia ma w ogóle sens?
Tak, ma sens. I to nie tylko wtedy, gdy przyszły spadkodawca ma same długi.
Zrzeczenie się dziedziczenia może też być elementem przemyślanego planowania spadkowego.
Napiszę o tym dokładnie w jednym z kolejnych artykułów.
A czy taka umowa podpisana przed notariuszem wiąże „raz na zawsze”?
Otóż… wcale nie musi tak być.
Przepis jasno przewiduje, iż:
zrzeczenie się dziedziczenia może być bowiem uchylone – przez umowę między tym, kto zrzekł się dziedziczenia, a tym po kim dziedziczenia się zrzeczono. Tak – taka umowa też musi mieć formę aktu notarialnego.
Sam więc widzisz: odrzucenie spadku i zrzeczenie się dziedziczenia to zupełnie różne sprawy.
A jeśli chodzi o przemyślane planowanie spadkowe:
masz wątpliwość, co najlepiej sprawdzi się w Twojej konkretnej sytuacji?
Chcesz o tym porozmawiać?
Napisz do mnie maila, postaram się doradzić najlepsze rozwiązanie.
Zapis windykacyjny a spółka osobowa
Zastanawiasz się co zapis windykacyjny może mieć wspólnego ze spółkami osobowymi (uregulowanymi w kodeksie spółek handlowych)?
Otóż może mieć coś wspólnego, a już na pewno od początku stycznia tego roku, kiedy weszła w życie pewna – całkiem istotna dla wspólników spółek osobowych – zmiana w treści przepisu dotyczącego właśnie zapisu windykacyjnego
Zapis windykacyjny to naprawdę praktyczna instytucja prawa cywilnego – pozwala na bardziej precyzyjne rozporządzenie swoim majątkiem, a dokładnie rzecz ujmując na przekazanie określonych rzeczy (i praw) na rzecz konkretnych osób.
Tak jak inne przepisy dotyczące prawa spadkowego – te dotyczące zapisu windykacyjnego znajdują się w kodeksie cywilnym.
Zapis windykacyjny w kodeksie cywilnym
Zgodnie z treścią przepisu:
Przedmiotem zapisu windykacyjnego może być:
1/ rzecz oznaczona co do tożsamości;
2/ zbywalne prawo majątkowe
3/ przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne
4/ ustanowienie na rzecz zapisobiercy użytkowania lub służebności
a od początku stycznia tego roku także:
5/ ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej
Sąd właściwy w sprawie o zachowek
Chyba najwięcej pytań, które otrzymuję dotyczy właśnie zachowku.
W sumie to mnie to wcale nie dziwi.
Dlatego też w najbliższym czasie pojawi się tu sporo artykułów w tym temacie.
(może będzie nawet ebook?)
Zachowek to chyba jeden z tych (niewielu) tematów, które budzą prawdziwe emocje.
I naprawdę to rozumiem.
W końcu w takich sprawach często na sali sądowej stają po przeciwnych stronach osoby z najbliższej rodziny.
Prawdopodobnie kiedyś już o tym pisałam.
To bardzo możliwe, gdyż blog istnieje od wielu lat.
Ale to istotna kwestia, tak więc przypomnę:
Prawidłowe określenie właściwości sądu to jeden z elementów napisania dobrego pozwu.
(uwaga: kwestia ta dotyczy spraw cywilnych w ogóle, nie tylko o zachowek)
Jeśli domagasz się kwoty wyższej niż 75.000,- zł. w pierwszej instancji właściwy będzie sąd okręgowy.
W sytuacji gdy ta kwota jest nie wyższa niż 75.000,- zł pozew trzeba skierować do sądu rejonowego.
Tylko sądów rejonowych i okręgowych jest całkiem sporo.
Pozostaje więc jeszcze określenie właściwości miejscowej.
UWAGA: teraz, w 2026 r. sytuacja wygląda nieco inaczej. Tak było kiedyś, kiedy publikowałam ten wpis. Obecnie do sądu okręgowego wnosi się pozew w sytuacji gdy kwota, której domaga się powód przekracza wartość 100.000 zł
Właściwość sądu w sprawie o zachowek
Przepis jest w zasadzie jasny. (czy są w ogóle jasne przepisy?)
Pewnie takich jest mało, ale jeśli już mówimy o podstawie prawnej:
Zobacz, co dokładnie mówi art. 39 kpc:
Czy roszczenie o zachowek można odziedziczyć?
Odziedziczyć można nie tylko mieszkanie czy samochód. Odziedziczyć można także np. udziały w spółce, pieniądze znajdujące się w banku i wiele innych „rzeczy”. Oczywiście możliwe jest też odziedziczenie długów. Ale… czy można odziedziczyć roszczenie? Np. roszczenie o zapłatę zachowku?
Może znasz odpowiedź na tak postawione pytanie, a może będziesz zaskoczony.
Tak więc odpowiadając na to pytanie-
Wiadomo, oczywiście będzie podstawa prawna – oto i ta podstawa.
Jak stanowi przepis kodeksu cywilnego:
To dokładnie art. 1002 kc.
Roszczenie z tytułu zachowku przechodzi na spadkobiercę osoby uprawnionej do zachowku tylko wtedy, gdy spadkobierca ten należy do osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy.
Czyli:
Zwróć uwagę na to, iż zgodnie z treścią przepisu nie każdemu spadkobiercy przysługuje takie uprawnienie.
Na przykład:
dziadek napisał testament i wskazał w nim jako spadkobiercę swoją siostrzenicę. Pominął, ale nie wydziedziczył swojego syna. Wkrótce po napisaniu testamentu niestety zmarł. Syn ten – pominięty, ale nie wydziedziczony – był więc uprawniony do tego, aby wnieść pozew o zachowek. Niestety nie zdążył wnieść pozwu do sądu, ponieważ sam zmarł. Pozostawił jednak swojego zstępnego – czyli swojego syna.
dziedziczenie roszczenia o zachowek
Zgodnie z orzecznictwem:
Zgodnie z art. 1002 k.c. roszczenie z tytułu zachowku przechodzi na spadkobiercę osoby uprawnionej do zachowku tylko wtedy, gdy spadkobierca ten należy do osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy. Nie budzi więc wątpliwości, że choć roszczenie z tytułu zachowku podlega dziedziczeniu, to jednak jedynie przez określony w tym przepisie krąg podmiotów – osoby uprawnione do zachowku po pierwszym spadkodawcy, niezależnie od tego, czy w konkretnej sytuacji faktycznej przysługiwałoby im własne prawo do zachowku po tym pierwszym spadkodawcy.
