Prawo spadkowe w praktyce
czyli wszystko co trzeba wiedzieć o dziedziczeniu i sukcesji
Jestem adwokatem. Od wielu lat prowadzę przed sądami sprawy o stwierdzenie nabycia spadku, dział spadku oraz o zachowek.
Uczę też jak w przemyślany i świadomy sposób przekazać majątek następcom.
Lubię takie sprawy – każda taka sprawa to inna historia – a ja wiem, że mogę pomóc konkretnym osobom. Możesz więc mi zaufać: myślę, iż będę w stanie pomóc także Tobie.
Każdego dnia udzielam porad prawnych – zarówno w siedzibie kancelarii we Wrocławiu, jak i online.
Potrzebujesz porady w zakresie prawa spadkowego?
Po prostu napisz do mnie wiadomość.
Planowanie spadkowe,
czyli jak świadomie przekazać majątek
Od wielu lat pomagam klientom spokojnie i świadomie uregulować sprawy spadkowe. Wspieram osoby, które chcą w spokojny i odpowiedzialny sposób przekazać swój majątek. Wiem, jak ważne jest, aby jasno określić swoją wolę i zadbać o bliskich. Z empatią wsłuchuję się w Twoją sytuację i wspólnie szukamy najlepszego rozwiązania.
Dzięki dobrze przygotowanemu testamentowi pomożesz uniknąć rodzinnych nieporozumień i konfliktów o majątek. Przemyślany testament to często najlepszy sposób na zachowanie dobrych relacji w rodzinie.
Zapraszam do kontaktu — pomogę Ci podjąć i sformułować decyzje, które przyniosą Twojej rodzinie poczucie bezpieczeństwa.
Przedawnienie zachowku gdy był testament
Roszczenie o zachowek ulega przedawnieniu. O tym już wspominałam kilka razy.
Okres przedawnienia to obecnie 5 lat (kiedyś termin ten był krótszy i wynosił tylko 3 lata)
Istotnym jednak pytaniem – i wcale nie takim oczywistym – pozostaje kwestia od jakiej daty liczymy upływ tego terminu.
Inaczej wygląda ta kwestia w przypadku dziedziczenia ustawowego, a inaczej przy dziedziczeniu testamentowym.
I tym właśnie drugim przypadkiem zajmiemy się w dzisiejszym wpisie.
Podstawa prawna
Zgodnie z treścią przepisu:
Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń przedawniają się z upływem lat pięciu od ogłoszenia testamentu.
Tak dokładnie brzmi przepis. To art.1007 par. 1 kodeksu cywilnego.
Wydaje się, iż przepis jest sformułowany jasno i precyzyjnie.
Jednak… wcale tak nie jest! Niestety nawet taki przepis może przysparzać sporo wątpliwości w praktyce.
Zauważ że mowa w treści przepisu o ogłoszeniu testamentu- nie zaś o stwierdzeniu nabycia spadku.
A kto wcale nie musi być ta sama data.
O ogłoszeniu testamentu i procedurze z tym związanej dowiesz się z treści przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Temat jest bardziej złożony i będzie przedmiotem osobnego wpisu.
Zgodnie z orzecznictwem:
Przepis art. 1007 par. 1 k.c. wiąże początek biegu terminu przedawnienia roszczeń uprawnionego z tytułu zachowku ze zdarzeniem prawnym obiektywnym w postaci ogłoszenia testamentu. Okoliczności subiektywne nie mają żadnego znaczenia dla rozpoczęcia biegu przedawnienia roszczeń uprawnionego z tytułu zachowku
Życie bywa jednak jeszcze bardziej skomplikowane. Gdy był tylko jeden testament powinno być dość łatwo, ale…
co w sytuacji gdy było kilka testamentów?
Opłata od wniosku o uzasadnienie wyroku 2019
Opłat sądowych i obowiązków nałożonych na strony było już i tak całkiem sporo.
A teraz (w sumie już od kilku tygodni) doszły kolejne kwestie o których trzeba pamiętać.
Tak, masz rację, rzadko kiedy jakaś opłata „znika” z treści przepisów.
Niestety częściej pojawiają się nowe opłaty.
Taka też sytuacja ma miejsce i tym razem.
Opłaty zgodnie z treścią przepisu ustawy o kosztach cywilnych
Zgodnie z treścią przepisu:
Opłatę stałą w kwocie 100 zł. pobiera się od wniosku o doręczenie orzeczenia albo zarządzenia z uzasadnieniem zgłoszonego w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia albo doręczenia tego orzeczenia albo zarządzenia.
Jest też dobra wiadomość:
Punkt drugi tego przepisu stanowi, iż:
W przypadku wniesienia środka zaskarżenia opłatę uiszczoną od wniosku o doręczenie orzeczenia albo zarządzenia z uzasadnieniem zalicza się na poczet opłaty od środka zaskarżenia. Ewentualna nadwyżka nie podlega zwrotowi.
Tak dokładnie brzmi art. 25 b ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Nigdy wcześniej takiej opłaty nie było. No ale teraz jest.
Opłata od wniosku o doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem
Oczywiście kwestia ta dotyczy nie tylko wyroku – w sprawach spadkowych, które zazwyczaj rozpatrywane są w trybie nieprocesowym sądy wydają postanowienia.
Tak właśnie jest w sprawach o stwierdzenie nabycia spadku i dział spadku.
Jeśli nie jesteś zadowolony z rozstrzygnięcia sądu i będziesz chciał orzeczenie sądu zaskarżyć, pamiętaj:
konieczne będzie wniesienie wniosku o uzasadnienie orzeczenia.
Taki właśnie wniosek podlega opłacie w wysokości 100 zł.
To jeszcze doprecyzuję:
wniosek o uzasadnienie i nowa wprowadzona opłata dotyczą nie tylko orzeczeń kończących sprawę w danej instancji.
Z przepisu wynika, iż chodzi o orzeczenia, które można zaskarżyć, także w toku postępowania w danej instancji.
„Orzeczenie” to dość ogólne pojęcie.
I jeszcze takie kwestie techniczne :
Obecnie nie ma już papierowych znaków opłaty sądowej.
Najwygodniej uiścić opłatę na konto sądu, można też dokonać płatności w kasie sądu.
Wniosek można złożyć osobiście na biurze podawczym, albo wysłać listem poleconym na adres sądu.
Jeśli wysyłasz listem poleconym : zachowaj dowód nadania przesyłki.
Jak już wspominałam: zmian w kodeksie postępowania cywilnego było bardzo, ale to bardzo wiele.
Pewne zmiany dotyczą tez samego wniosku o uzasadnienie no i oczywiście samej apelacji.
Zmian w kpc dotyczyć będą najbliższe wpisy na blogu.
Znacząco zmienione zostały tez przepisy dotyczące zażaleń.
A jeśli zamierzasz wnieść sprawę do sądu:
sprawdź treść przepisów w aktualnym brzmieniu.
Zarówno przepisów kpc, jak i ustawy o kosztach sądowych.
Zasada ogólna to: chcesz zaskarżyć orzeczenie – złóż w terminie 7 dni wniosek o doręczenie orzeczenia wraz z uzasadnieniem i zrób opłatę w wysokości 100 zł.
W jednym z wpisów napiszę też co w sytuacji, gdy jednak niestety zapomniałeś o tej opłacie.
Potrzebujesz mojej pomocy w sprawie spadkowej?
Napisz do mnie wiadomość!
Odrzucenie spadku a zachowek dla dziecka
O zachowku pisałam już wiele razy, także o tym kto jest uprawniony aby wystąpić z takim roszczeniem.
Pisałam też o tym, iż dziedziczyć można na podstawie testamentu lub ustawy.
Wspominałam też (chyba nawet chyba całkiem sporo wpisów dotyczyło tego zagadnienia) o tym kto i kiedy może odrzucić spadek.
Nie wszystko jest jednak uregulowane wprost w przepisach.
Dlatego też często konieczne jest doprecyzowanie pewnych kwestii przez Sąd Najwyższy.
Tak właśnie było też i tym razem.
Sąd Najwyższy został zapytany w następującej kwestii:
Czy osobą uprawnioną do zachowku w rozumieniu art. 991 par. 1 k.c., która jako zstępny byłaby powołana do spadku z ustawy, jest wnuk spadkodawcy jako dalszy zstępny, gdy dziecko spadkodawcy jako spadkobierca ustawowy odrzuciło spadek z ustawy, w sytuacji gdy dziedziczenie(stwierdzenie nabycia spadku) nastąpiło na podstawie testamentu, a dziecko spadkodawcy, które odrzuciło spadek nie zostało powołane do dziedziczenia na podstawie tego testamentu?
Tak, pytanie jest całkiem długie.
Ja też czytałam to pytanie więcej niż raz.
Ale na szczęście odpowiedź jest już krótsza:
Uchwała Sądu Najwyższego
Sąd Najwyższy odpowiedział bowiem na to pytanie w następujący sposób:
Ważna zmiana dla spadkobierców wierzycieli
Dziś znowu bardzo praktyczna kwestia; no ale w końcu to prawo spadkowe w praktyce.
Zdarza się, iż spadkodawca miał wyrok zasądzający pieniądze na jego rzecz (wyrok prawomocny z nadaną już klauzulą wykonalności), ale… nigdy nic z tym wyrokiem nie zrobił – to jest nie rozpoczął postępowania egzekucyjnego. Dłużnik nie zapłacił, a wierzyciel ten niestety zmarł. To całkiem częste sytuacje. A już na pewno zdarzają się w praktyce.
O tym, co w takiej sytuacji może zrobić spadkobierca, dowiesz się właśnie z tego wpisu.
Dochodzenie roszczeń. Co może zrobić spadkobierca?
Masz tytuł wykonawczy wystawiony na osobę, po której dziedziczysz?
Dowiedz się co dalej!
Pisałam już, iż niedługo wchodzą w życie zmiany przepisów- co dotyczy w szczególności procedury cywilnej.
Nie wszystkie kwestie były wprost uregulowane w przepisach.
(w sumie to wszystkie chyba nigdy nie będą)
W każdym razie ta kwestia nie była tak wprost uregulowana, a teraz już jest.
Zmian w kpc jest naprawdę bardzo dużo.
Większość z nich wejdzie w życie na początku listopada 2019 r., ale niektóre z tych zmian już obowiązują.
(konkretnie przepis, który zaraz przytoczę, wszedł w życie 21.08.2019 r.)
I jedną z takich zmian jest właśnie zmiana istotna dla spadkobierców wierzycieli.
Chodzi o zupełnie nowy przepis w kodeksie, a mianowicie art. 804(2) kpc.
Przepis ten dotyczy przejścia uprawnień.
Zobacz, jak dokładnie brzmi ten przepis:
Jeżeli po powstaniu tytułu wykonawczego uprawnienie przeszło na inną osobę, osoba ta może wszcząć egzekucję przeciwko dłużnikowi na podstawie tego tytułu, jeśli wykaże przejście uprawnienia dokumentem urzędowym lub prywatnym z podpisem urzędowo poświadczonym.
Testament to tylko testament
Właściwie można byłoby napisać tylko i aż testament.
O tym, jak ważne jest pisanie testamentów opowiadałam wiele razy. Wspominałam też o tym, iż dziedziczenie na podstawie testamentu ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem ustawowym. Inaczej wszak pisanie testamentów nie miałoby większego sensu.
Dlaczego więc taki tytuł wpisu i w ogóle taki wpis?
Testament to testament. Nie zastępuje w żaden sposób postanowienia sądu w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku.
Nie zastępuje też aktu poświadczenia dziedziczenia, który to dokument może sporządzić notariusz.
Testament to nie postanowienie sądu
Może Cię to nie przekonuje, masz w końcu ważny testament w formie aktu notarialnego.
Tyle że… testamentów może być więcej.
Ty wiesz, że to jedyny testament. banki czy też podobne instytucje nie muszą tego wiedzieć.
A nawet jeśli naprawdę byłby to jedyny testament:
i tak nie jest on wystarczający, aby pozałatwiać sprawy np. w banku.
poza tym… przecież to że jest testament, nie oznacza jeszcze że ten kto ten testament napisał już nie żyje.
Mówiłam już : testament to tylko testament.
I nie do pracowników w bankach czy innych instytucjach należy ocena ważności testamentu.
Tak więc: spadkodawca napisał testament, a Ty jako spadkobierca dysponujesz tym testamentem.
Niestety z samym testamentem niewiele załatwisz.
Aby załatwić formalności, musisz dysponować postanowieniem sądu lub tez aktem poświadczenia dziedziczenia.
Formalności spadkowe: można też u notariusza
Myślisz więc, iż pójdziesz do notariusza i notariusz szybko sporządzi ten akt poświadczenia dziedziczenia.
W sumie tak, będzie dość szybko, szybciej niż w sądzie, ale…
aby notariusz mógł sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia, w kancelarii muszą stawić się wszyscy spadkobiercy ustawowi.
Inaczej się nie da: to wymóg ustawowy, a nie „wymysł” notariusza.
A tych spadkobierców ustawowych może być całkiem sporo.
Pamiętasz, jak pisałam że w małżeństwach bezdzietnych małżonek nie jest jedynym spadkobierca ustawowym?
Spadkobiercami ustawowymi w takiej sytuacji mogą być (oprócz małżonka) rodzice/ rodzeństwo/ ewentualnie dzieci rodzeństwa.
I tu właśnie często zaczyna się problem:
osoby te mogą mieszkać w różnych częściach Polski czy Europy (a może nawet i poza Europą)
Mogą nie chcieć, lub też zwyczajnie nie mieć możliwości aby stawić się u notariusza – np. z powodu złego stanu zdrowia czy też starszego wieku.
W takiej sytuacji notariusz nie będzie mógł sporządzić aktu poświadczenia dziedziczenia.
Oczywiście, że coś da się zrobić. Coś – czyli złożyć w sądzie wniosek o stwierdzenie nabycia spadku.
Nie wiąże się to z wysoką opłatą, ale… cała procedura może dość długo potrwać – zwłaszcza gdyby zachodziła konieczność doręczania pism osobom mieszkającym poza granicami Polski.
Konieczność oczekiwania na rozprawę, oczekiwanie na uprawomocnienie się orzeczenia, w końcu oczekiwanie na doręczenie odpisu prawomocnego postanowienia. To wszystko razem może potrwać wiele miesięcy.
Przykład:
To, o czym piszę ma praktyczne znaczenie, nie są to wymyślone sytuacje.
Ma to znaczenie np. właśnie w przypadku małżeństw, które nie mają dzieci.
(choć oczywiście nie tylko)
Bywa i tak, iż małżonek nie ma żadnego kontaktu z rodziną drugiego małżonka – i wtedy dopiero zaczyna się problem (tak, prawie każdy problem można jakoś rozwiązać, ale niestety to trwa)
Niestety zdarza się, iż spadkobiercy ustawowi czyli np. rodzeństwo spadkodawcy sprawy wcale nie ułatwiają.
Może tez się zdarzyć iż w trakcie sprawy o stwierdzenie nabycia spadku (albo nawet jeszcze przed jej wniesieniem do sądu) jeden z tych spadkobierców umiera- co niestety powoduje pewne komplikacje procesowe.
Tak, takie sytuacje się zdarzają. Da się takie sytuacje rozwiązać, ale zazwyczaj problemem jest czas. To znaczy : w takich sytuacjach postanowienie sądu nie zapadnie od razu – prawdopodobnie trzeba będzie na to postanowienie całkiem długo poczekać.
Tak – przedsiębiorcy też powinni się zastanowić, co można zrobić oprócz samego testamentu.
(wspominałam już o ustawie o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej. W najbliższym czasie planuję powrót do tematu)
Oczywiście nie jest bez znaczenia to, jak ten testament jest sformułowany.
Prawo spadkowe przewiduje sporo różnych instytucji, aby ułatwić dopasowanie testamentu do konkretnych potrzeb.
Nawet bardzo dobrze napisany testament może nie rozwiązywać wszystkich problemów-
dlatego też warto wiedzieć, że można zrobić coś niezależnie od napisania testamentu.
Oprócz testamentu…
Jest wiele rzeczy, które można zrobić – oprócz napisania testamentu.
Po to, aby ułatwić małżonkowi funkcjonowanie do czasu aż będzie dysponował stosownym dokumentem.
Rozwiązań jest wiele. Jest np. dyspozycja na wypadek śmierci – na podstawie przepisów prawa bankowego. O tym, na czyją rzecz można taką dyspozycję ustanowić, dowiesz się właśnie z przepisów prawa bankowego. (niestety, tu akurat nie może być to zupełnie dowolna osoba) To oczywiście tylko przykład. O tym zagadnieniu już pisałam, ale zapewne wrócę do tematu.
Wspominałam już kiedyś, iż każda sytuacja jest inna? Chyba tak.
Zastanów się. Warto wiedzieć, że są różne możliwości.
Tak, przemyślany testament naprawdę ma sens.
Nie myśl, iż zniechęcam Cię do pisania testamentów.
Przeciwnie: zachęcam do rozważenia, co jeszcze możesz zrobić oprócz napisania testamentu.
