Prawo spadkowe w praktyce
czyli wszystko co trzeba wiedzieć o dziedziczeniu i sukcesji
Jestem adwokatem. Od wielu lat prowadzę przed sądami sprawy o stwierdzenie nabycia spadku, dział spadku oraz o zachowek.
Uczę też jak w przemyślany i świadomy sposób przekazać majątek następcom.
Lubię takie sprawy – każda taka sprawa to inna historia – a ja wiem, że mogę pomóc konkretnym osobom. Możesz więc mi zaufać: myślę, iż będę w stanie pomóc także Tobie.
Każdego dnia udzielam porad prawnych – zarówno w siedzibie kancelarii we Wrocławiu, jak i online.
Potrzebujesz porady w zakresie prawa spadkowego?
Po prostu napisz do mnie wiadomość.
Planowanie spadkowe,
czyli jak świadomie przekazać majątek
Od wielu lat pomagam klientom spokojnie i świadomie uregulować sprawy spadkowe. Wspieram osoby, które chcą w spokojny i odpowiedzialny sposób przekazać swój majątek. Wiem, jak ważne jest, aby jasno określić swoją wolę i zadbać o bliskich. Z empatią wsłuchuję się w Twoją sytuację i wspólnie szukamy najlepszego rozwiązania.
Dzięki dobrze przygotowanemu testamentowi pomożesz uniknąć rodzinnych nieporozumień i konfliktów o majątek. Przemyślany testament to często najlepszy sposób na zachowanie dobrych relacji w rodzinie.
Zapraszam do kontaktu — pomogę Ci podjąć i sformułować decyzje, które przyniosą Twojej rodzinie poczucie bezpieczeństwa.
Powołanie do spadku kogoś spoza rodziny
W testamencie możesz wskazać jako spadkobiercę dowolną osobę. Możesz też wskazać w testamencie dziecko.
Tak, dziecko jak najbardziej może dziedziczyć na podstawie testamentu.
Co więcej: spadkobiercą nie musi być osoba fizyczna – może być to osoba prawna np. spółka czy fundacja.
Jeśli więc z jakiegokolwiek powodu chcesz wskazać w testamencie osobę spoza rodziny: odpowiedz sobie na pytanie, kto ewentualnie byłby uprawniony do zachowku.
Jeśli tego nie rozważałeś, sprawdź co stanowi art. 991 kodeksu cywilnego:
Czy wiesz, kto miałby prawo do zachowku?
Krąg osób uprawnionych do zachowku jest nieco węższy niż krąg spadkobierców ustawowych.
Zobacz, co dokładnie stanowi przepis:
Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).
Jeśli są osoby, które mogłyby domagać się zachowku od spadkobiercy testamentowego:
musisz liczyć się z tym, iż ktoś w przyszłości faktycznie z takim pozwem wystąpi.
A dla spadkobiercy testamentowego będzie to spory problem.
Czy intercyza ma wpływ na dziedziczenie?
Zacznijmy od tego, iż „intercyza” to pojęcie dość potoczne. Doprecyzujmy więc – czy zawarcie umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej ma wpływ na dziedziczenie ustawowe?
To częsta wątpliwość. Pisałam już tym – i to wiele razy, ale temat ten wciąż budzi wątpliwości. Nie brakuje tez osób, które są przekonane, iż ustanowienie rozdzielności majątkowej załatwi tez kwestie dziedziczenia.
Tymczasem wcale tak nie jest.
Cel ustanowienia rozdzielności jest zupełnie inny.
Odpowiedź na pytanie postawione w temacie jest więc krótka: sam fakt podpisania „intercyzy” nie zmienia porządku dziedziczenia ustawowego.
Każdy może dowolnie dysponować swoim majątkiem. W sytuacji gdy spadkodawca nie napisał testamentu ma miejsce dziedziczenie ustawowe.
Kolejność dziedziczenia ustawowego określa ustawa – czyli kodeks cywilny. Konkretnie są to przepisy art. 931 i dalsze kodeksu cywilnego.
Intercyza a testament
Jeśli chcesz przekazać swój majątek – na wypadek śmierci – innej osobie, jeśli nie chcesz aby małżonek był spadkobiercą ustawowym, w szczególności jeśli są powody aby kogoś ze spadkobierców ustawowych wydziedziczyć – rozważ napisanie testamentu. jeśli chcesz aby rodzina pozostała zgodna, jeśli chcesz wspomóc jakąś instytucję charytatywną, jeśli chcesz aby Twoja wola była zrealizowana…
Właśnie w tym celu pisze się testamenty – aby wskazać spadkobiercę (spadkobierców) którzy odziedziczą twój majątek.
Albo jeśli chcesz przekazać konkretne rzeczy dla konkretnych osób, albo kogoś wydziedziczyć, albo jeśli chcesz aby majątkiem odziedziczonym przez dziecko zarządzała inna osoba…
Widzisz, ile może być takich celów? Sporo!
Dział spadku – możliwe komplikacje
Sprawy o dział spadku budzą często większe emocje niż sprawy o podział majątku po rozwodzie. Z prawnego punktu widzenia są to zresztą sprawy dość podobne.
Najczęściej uczestnikami spraw o dział spadku jest rodzeństwo, które dziedziczy spadek po rodzicach. Nawet w takiej sytuacji – w przypadku konfliktu – gdy sprawa trafi do sądu, można przypuszczać, iż w tym sądzie zostanie już na długo.
dziedziczenie ustawowe
Ale takie sprawy mogą być bardziej złożone.
Zdarza się, iż spadkobiercy to kolejny małżonek oraz dzieci spadkodawcy – także z różnych związków. Tak – (drugi czy kolejny) małżonek jest spadkobiercą ustawowym.
Często czytelnicy bloga piszą, iż planują zawrzeć kolejny związek małżeński i pytają, czy kolejny małżonek będzie dziedziczył.
A odpowiedź jest zawsze taka sama: w sytuacji braku testamentu ma miejsce dziedziczenie ustawowe – czyli zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego.
Zdarza się, iż spadkobiercami są kolejny małżonek oraz dzieci z wcześniejszego związku czy nawet kilku wcześniejszych związków.
Wierz mi – w takich sytuacjach niełatwo o porozumienie.
A jeśli mamy jeszcze do czynienia z małoletnim spadkobiercą, reprezentowanym przez przedstawiciela ustawowego czyli najczęściej drugiego rodzica, to już w ogóle może być niełatwo.
Można oczywiście napisać testament. I dobrze przemyślany testament rozwiązuje wiele problemów.
Prawo spadkowe przewiduje wiele instytucji, takich jak np. zapis windykacyjny – co ułatwia bardziej precyzyjne napisanie „ostatniej woli”.
Dobrze napisany, przemyślany testament to jednak nie wszystko.
Dziedziczenie nie jest za opiekę
Dziedziczenie nie jest „za opiekę”. Tak jak pisałam już wiele razy: w sytuacji gdy nie ma testamentu – ma miejsce dziedziczenie na zasadach ustawowych – czyli zgodnie z przepisami ustawy.
Dodajmy – ustawy czyli kodeksu cywilnego.
Często (niestety) mam do czynienia z takimi sytuacjami – z kilkorga dzieci jedno zostaje ze starszymi rodzicami i przez lata pomaga rodzicom i opiekuje się rodzicami, podczas gdy pozostałe dzieci często nie utrzymują nawet kontaktu z rodzicami.
I – podkreślmy – nie zawsze to zawinione sytuacje, bo jak wiadomo w życiu różnie bywa.
To przypomnijmy jeszcze raz:
Dzieci dziedziczą w równym stopniu. Dzieci z różnych małżeństw i związków pozamałżeńskich. Zgodnie z przepisami ustawy.
Nie ma przepisu, który temu dziecku, które opiekowało się rodzicem, dawałby więcej niż pozostałym dzieciom.
Może uznasz, że to niesprawiedliwe? Cóż, może i tak… choć tu można byłoby długo dyskutować. Ale z ustawy wszystkie dzieci dziedziczą „po równo”.
Jest jednak i dobra wiadomość!
Każdy może dowolnie dysponować swoim majątkiem. W tym celu można np. napisać testament. To jedno z rozwiązań. Ale warto wiedzieć, że są też inne rozwiązania.
I tak, testament może być całkiem dobrym rozwiązaniem. W takiej sytuacji warto jednak wiedzieć, że jest coś takiego jak „zachowek”.
O zachowku napisałam już na tym blogu naprawdę sporo artykułów. Wierz mi, mogą być to całkiem spore kwoty. I osoba, która odziedziczy np. nieruchomość na podstawie testamentu może zostać postawiona w naprawdę trudnej sytuacji, gdy ktoś faktycznie wniesie do sądu pozew o zachowek.
Testament, a może coś innego?
Testament oczywiście można napisać. Trzeba jednak pamiętać, że sprawy spadkowe mogą trwać długo, a zawsze trzeba liczyć się z możliwością, iż ktoś spróbuje testament podważyć.
Oprócz testamentu są inne rozwiązania: kodeks cywilny przewiduje np. umowę darowizny czy dożywocia.
Można więc zadysponować swoim majątkiem jeszcze „za życia”. Można na przykład zdecydować się na umowę darowizny.
Tylko w takiej sytuacji trzeba pamiętać, iż… darowizny co do zasady doliczane są do masy spadkowej.
A w praktyce oznacza to tyle, iż pozostałe dzieci mogłyby w przyszłości domagać się zachowku!
Doliczanie darowizn to dość skomplikowane zagadnienie, pisałam już o tym i na pewno wrócę do tematu. pamiętaj po prostu, iż umowa darowizny – jak każda zresztą czynność prawna – ma swoje konsekwencje. (masz pytania w tym zakresie? Napisz w komentarzach. Ułatwi mi to pisanie kolejnych wpisów)
umowa dożywocia
Może słyszałeś już wcześniej o czymś takim, jak umowa dożywocia? Możliwe, że tak – to całkiem popularna instytucja.
Zgodnie z treścią przepisu:
jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym.
Wnieś pozew o zachowek zanim…
Jesteś uprawniony do zachowku? Dochodzenie zachowku to uprawnienie, nie jest to obowiązek. Jeśli jednak zdecydujesz się wnosić pozew o zachowek do sądu – jest coś, o czym powinieneś pamiętać.
Zacznijmy od przypomnienia w kwestii tego
Kto jest uprawniony do zachowku?
Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).
Jak więc widzisz – przepisy wprost określają, kto może domagać się zachowku.
Pewnie też zauważyłeś, iż krąg osób uprawnionych do zachowku jest węższy niż krąg spadkobierców ustawowych.
Oznacza to, iż nie każdy to byłby spadkobiercą ustawowym może domagać się zachowku.
Ok, załóżmy że jesteś uprawniony do tego, aby dochodzić w sądzie zachowku.
W tym celu trzeba będzie wnieść do sądu pozew. Tak, przedtem zazwyczaj pisze się wezwanie do zapłaty, ale zakładam że takie działanie nie rozwiązało problemu.
Właściwość sądu w sprawie o zachowek
Pozew wnosi się do sądu – ale nie może być to dowolnie wybrany przez Ciebie sąd.
Przepisy dokładnie określają właściwość sądu w sprawach o zachowek.
Zobaczmy więc, co stanowi przepis:
