Prawo spadkowe w praktyce
czyli wszystko co trzeba wiedzieć o dziedziczeniu i sukcesji
Jestem adwokatem. Od wielu lat prowadzę przed sądami sprawy o stwierdzenie nabycia spadku, dział spadku oraz o zachowek.
Uczę też jak w przemyślany i świadomy sposób przekazać majątek następcom.
Lubię takie sprawy – każda taka sprawa to inna historia – a ja wiem, że mogę pomóc konkretnym osobom. Możesz więc mi zaufać: myślę, iż będę w stanie pomóc także Tobie.
Każdego dnia udzielam porad prawnych – zarówno w siedzibie kancelarii we Wrocławiu, jak i online.
Potrzebujesz porady w zakresie prawa spadkowego?
Po prostu napisz do mnie wiadomość.
Planowanie spadkowe,
czyli jak świadomie przekazać majątek
Od wielu lat pomagam klientom spokojnie i świadomie uregulować sprawy spadkowe. Wspieram osoby, które chcą w spokojny i odpowiedzialny sposób przekazać swój majątek. Wiem, jak ważne jest, aby jasno określić swoją wolę i zadbać o bliskich. Z empatią wsłuchuję się w Twoją sytuację i wspólnie szukamy najlepszego rozwiązania.
Dzięki dobrze przygotowanemu testamentowi pomożesz uniknąć rodzinnych nieporozumień i konfliktów o majątek. Przemyślany testament to często najlepszy sposób na zachowanie dobrych relacji w rodzinie.
Zapraszam do kontaktu — pomogę Ci podjąć i sformułować decyzje, które przyniosą Twojej rodzinie poczucie bezpieczeństwa.
Dziedziczenie po rodzicach a opieka nad rodzicami
Dziedziczenie ustawowe budzi wiele wątpliwości, ale też emocji. Napisałam kiedyś wpis na blogu o tym, iz dziedziczenie nie jest (nagrodą) za opiekę.
Wiem, jak różne są historie i jak różne sytuacje pisze życie. I często to smutne historie i błędy, których można uniknąć.
Zawsze powtarzam, iż idealnego rozwiązania może po prostu nie być, a każda decyzja i czynność prawna pociąga za sobą określone konsekwencje. Dlatego też nie mówię, co jest dobre, a co dobre nie jest. Mówię tylko jak jest sformułowany przepis i co to konkretnie oznacza.
Całkiem często tak jest, iż – w sytuacji gdy rodzice mają kilkoro dzieci – tylko jedno z nich zostaje z rodzicami i opiekuje się nimi na starość, podczas gdy np. pozostałe dzieci wyjeżdżają do innych krajów w celu zarobkowym.
Czy to źle? Nie, tego nie powiedziałam.
Oczywiście, są bardzo różne sytuacje, czasem po prostu ktoś nie ma innego wyjścia i musi podjąć pracę w innym kraju, czasem nawet jak ktoś pracuje zagranicą to stara się na ile może pomagać rodzicom i np. przesyła pieniądze
Tak, wiadomo: są też sytuacje kiedy jedno z dzieci po prostu zrywa ten kontakt i w ogóle nie interesuje się sytuacją rodzica.
I po raz kolejny przyczyn takiej sytuacji może być sporo. Nie jest moją intencją aby w tym wpisie kogoś oceniać czy krytykować.
Dziedziczenie po rodzicach a opieka nad rodzicami
Tylko musisz pamiętać o jednym: dziedziczenie nie jest „nagrodą” za opiekę. Jeśli nie ma testamentu, dziedziczenie następuje na zasadach ustawowych. A to oznacza, iż wszystkie dzieci dziedziczą w równych częściach.
A najczęściej właśnie tego testamentu nie ma. Nie wiesz nawet, jak mało osób w ogóle sporządza testament.
Często w ostatnich miesiącach życia rodzic nie jest już nawet w stanie testamentu napisać.
Nawet jak testament powołujący jedno dziecko do dziedziczenia jest:
przepisy przewidują coś takiego, jak zachowek.
Wiesz, kto jest uprawniony do zachowku? I czy wiesz, że ten zachowek to wcale nie są jakieś symboliczne pieniądze, tylko mogą być to naprawdę całkiem spore kwoty?
Bywa też tak, iż pod wpływem emocji rodzic wskazał w testamencie jako spadkobiercę inne dziecko, lub nawet zupełnie inną osobę – z dalszej rodziny, czy też w ogóle niespokrewnioną.
Poza tym: testament można też zawsze zmienić czy w ogóle odwołać.
Myślisz, że to mało prawdopodobne? Nie, to zdarza się często. Bo przecież wspólne mieszkanie generuje nieporozumienia czy nawet konflikty. A osoba, która mieszka daleko i kontaktuje się rzadko wydaje się być idealna…
Dziedziczenie jak był testament
Dziedziczenie na podstawie testamentu ma pierwszeństwo przed ustawowym. Może o tym nie wiedziałeś, ale tak jest. Gdyby było inaczej, pisanie testamentów nie miałoby sensu.
Rodzic może też wskazać w testamencie dowolną osobę – i co więcej: nie ma obowiązku, aby poinformować kogokolwiek o testamencie.
Może być nawet tak, iż o testamencie – na rzecz innej osoby – dowiesz się dopiero jak będzie sprawa o stwierdzenie nabycia spadku przed sądem.
Tak, wiadomo: testament to ważna sprawa i warto jest ten temat „na spokojnie” poruszać.
Jeśli myślałeś, że dziecko, które opiekuje się rodzicami odziedziczy więcej – właśnie z uwagi na fakt tej opieki:
musisz wiedzieć, że tak nie jest, dzieci dziedziczą w częściach równych, a co więcej: rodzic ten może wskazać w testamencie jako spadkobiercę dowolną osobę, nawet to z dzieci, które… zerwało z nim kontakt. Uważasz, że to niesprawiedliwe? Może tak, ale na moim blogu piszę o tym, co stanowią przepisy i co wynika z orzecznictwa.
W końcu to z dzieci, które jest daleko popełnia mniej błędów, prawda?
Tak, zdarzają się takie sytuacje iż rodzic wskazuje w testamencie dziecko, które na co dzień mieszka daleko, a pomija w testamencie dziecko, które mieszka z nim i pomaga w codziennych kwestiach.
Masz rację: wszystkie dzieci powinny opiekować się starszymi rodzicami – jeśli jest to niezbędne.
A sprawy spadkowe najlepiej załatwić polubownie u notariusza.
Tylko niestety: wszyscy wiemy, że nie zawsze tak jest.
A może…. Rozwiązanie inne niż testament
Dobrze jest o tym w rodzinie porozmawiać.
Rozmawiasz w swojej rodzinie o dziedziczeniu i testamencie?
No i tak, testament to nie jest jedyna możliwość.
Wiesz, jakie są inne możliwości? Pisałam już o tym na blogu, ale to już bardziej prawo cywilne niż spadkowe.
Wiesz, że istnieje coś takiego, jak umowa dożywocia?
Jeśli jeszcze nie wiedziałeś, a jesteś w takiej sytuacji: sprawdź, co stanowią przepisy kodeksu cywilnego.
Umowa dożywocia przewiduje przeniesienie własności nieruchomości już teraz, za życia właściciela nieruchomości – w zamian za dożywotnią opiekę.
Zgodnie z przepisem wygląda to dokładnie tak:
Jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym.
Są takie sytuacje, kiedy umowa dożywocia może się sprawdzić. Tak – faktycznie tak jest, iż w przypadku zawarcia umowy dożywocia rodzeństwo nie będzie mogło (w tym zakresie przynajmniej) domagać się zachowku.
Umowa dożywocia ma jednak pewne minusy – i jak to w prawie bywa – nie brakuje tu tzw. zasadzek.
Chcesz wiedzieć więcej? Zaglądaj na blog, niedługo wrócę do tematu.
A jeśli potrzebujesz mojej pomocy – napisz do mnie wiadomość!
Zachowek dla małoletniego
Zachowek to jeden z tych tematów – jeśli chodzi o prawo spadkowe – które budzą najwięcej emocji. I ja to w sumie rozumiem. Wiem, iż niektórzy mówią nawet, że to brak możliwości rozporządzania swoim majątkiem. Jednak takie przepisy w kodeksie cywilnym istnieją – i dobrze jest je znać.
Ważna uwaga na początek rozważań : pominięcie w testamencie to jeszcze nie wydziedziczenie.
Pominięcie to po prostu nieuwzględnienie spadkobiercy w testamencie, a wydziedziczenie to właśnie pozbawienie prawa do zachowku.
Dobrze, to przypomnijmy teraz kto może dochodzić tego zachowku.
Zachowek: podstawa prawna
Zgodnie z treścią przepisu:
Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).
Tak więc jak sam widzisz – małoletni może domagać się zachowku w większej wysokości niż osoba dorosła.
Nie – nie jest tak, iż można dowolnie wybrać kto będzie dochodzić zachowku w sądzie.
O tym, kto może domagać się zachowku decydują przepisy.
Mogę sprzedać dom, jeżeli jest zapisany na mnie i mojego zmarłego męża?
To w sumie częsta wątpliwość, de facto dotycząca zasad dziedziczenia ustawowego i procedowania w sprawach spadkowych. Bardzo często jest tak, iż małżonek dziedziczy razem z dziećmi. Tu tylko mała uwaga: dzieci małżeńskie dziedziczą w takim samym stopniu jak dzieci ze związków nieformalnych. Nie jest to oczywiście jedyna możliwość.
Dziedziczenie ustawowe w przepisach kodeksu cywilnego
Tak właśnie brzmi przepis.
Możesz zapytać co w sytuacji, gdy małżonkowie nie mieli dzieci?
W braku zstępnych spadkodawcy powołani są do spadku z ustawy jego małżonek i rodzice.
Udział spadkowy każdego z rodziców, które dziedziczy w zbiegu z małżonkiem spadkodawcy, wynosi jedną czwartą całości spadku. Jeżeli ojcostwo rodzica nie zostało ustalone, udział spadkowy matki spadkodawcy, dziedziczącej w zbiegu z jego małżonkiem, wynosi połowę spadku.
Tak więc: sam teraz widzisz, że w małżeństwach bezdzietnych małżonek nie jest jedynym spadkobiercą.
Dziedziczenie przez małżonka gdy jest sprawa o rozwód
Każdy (dorosły) może napisać testament. Można to zrobić własnoręcznie – długopisem na kartce papieru lub też wybrać się w tym celu do notariusza.
Niestety – wiele osób jakoś zaniedbuje ten temat. A jest wiele sytuacji, w których warto o tym pomyśleć. jedną z nich jest sytuacja, o której wspominam w treści tego artykułu.
Tak więc: w wielu różnych sytuacjach życiowych dobrze jest rozważyć testament (i nie tylko rozważyć, ale też napisać)
Jeśli nie ma testamentu – dziedziczenie następuje na zasadach ustawowych. A małżonek jest spadkobierca ustawowym.
Zobacz, co stanowi przepis:
Dziedziczenie ustawowe
W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.
To że małżonek dziedziczy na podstawie ustawy nie jest raczej kwestią sporną i budzącą emocje. No dobrze. Ale co gdy małżonkowie się rozwodzą?
Jeśli jesteś w takiej sytuacji, iż masz w toku sprawę rozwodową: pamiętaj, że sam fakt wniesienia do sądu sprawy rozwodowej jeszcze nic nie zmienia.
Może jesteś zdziwiony, ale… pozew można cofnąć, są też sytuacje kiedy sąd może „nie dać rozwodu”. To w sumie nawet logiczne.
Co więcej: wydanie wyroku przez sąd I instancji też jeszcze nic nie zmienia.
Musisz wiedzieć, że sprawa o rozwód może potrwać naprawdę długo. I pisząc „długo” mam na myśli raczej lata niż miesiące.
Sytuację w kwestii dziedziczenia ustawowego zmienia dopiero uprawomocnienie się wyroku w sprawie o rozwód.
Jak już zapewne wiesz – jeśli czytasz mój blog – były małżonek nie dziedziczy na podstawie ustawy.
Dziedziczenie testamentowe
W testamencie można wskazać jako spadkobiercę dowolną osobę. Dosłownie każdego, kogo chcesz. Ale w testamencie można też np. kogoś wydziedziczyć. Oczywiście – nie wystarczy to, że masz wolę aby kogoś wydziedziczyć. Aby wydziedziczenie było skuteczne – muszą mieć miejsce okoliczności jasno wskazane w treści przepisu. Ale warto wiedzieć, że istnieje coś takiego jak wydziedziczenie. No i tak właśnie: wydziedziczenie musi być konkretnie opisane – wraz z faktycznymi przyczynami tego wydziedziczenia właśnie w treści testamentu.
Czy można wyłączyć małżonka od dziedziczenia?
czy można tak zrobić, aby małżonek jednak nie dziedziczył w sytuacji gdy w toku była sprawa o rozwód? I oczywiście w sytuacji gdy nie było ważnego testamentu napisanego przez spadkodawcę.
Czy testament napisany przed ślubem będzie nadal ważny?
Każdy dorosły człowiek (każdy kto ma pełną zdolność do czynności prawnych) może napisać testament. I to jest bardzo dobry pomysł, często doradzam napisanie testamentu i pomagam sformułować jego treść. Dziedziczenie testamentowe ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem ustawowym – inaczej pisanie testamentów byłoby mało przydatne.
Pisanie testamentów nie jest aż proste, jak mogłoby się wydawać – a to dlatego, iż przepisy prawa spadkowego przewidują wiele różnych możliwości.
Pisania testamentów dotyczy bardzo duża liczba zadawanych mi pytań.
W testamencie można np. przekazać konkretną rzecz dla konkretnej osoby – czyli zastosować zapis windykacyjny. Można też np. kogoś wydziedziczyć – jeśli są spełnione ustawowe przesłanki. Ale dziś nie o wydziedziczeniu.
Często jest tak, iż ktoś będąc tzw. singlem czy singielką pisze testament aby przekazać swój majątek wybranej osobie. I takie działanie ma naprawdę spory sens.
Tak też zrobił pan Staszek. Będąc kawalerem napisał testament i wskazał jako spadkobierców wybrane osoby z rodziny czyli swoich dwóch siostrzeńców.
Ale… kilka lat później pan Staszek znalazł miłość swojego życia i zawarł związek małżeński.
Po ślubie razem z żoną zakupił mieszkanie i otworzył swoją firmę.
Niestety zapomniał o fakcie napisania testamentu.
Jak myślisz: gdyby pan Staszek zmarł – bez dokonania zmiany testamentu – kto byłby spadkobiercą? Tak masz rację: osoby wskazane w treści testamentu.
